Participatie en samenwerking

Participatie is het centrale doel van inclusie: iedereen neemt deel aan de maatschappij. Dit ideaal wordt op verschillende manieren vormgegeven in de inclusieve school, met name in de omgang met leerlingen en ouders.

Participatie van leerlingen

In het Onderzoek Inclusief Onderwijs van de Vakgroep orthopedagogiek van Universiteit Gent (Van Hove e.a., 2005) wordt zichtbaar hoe participatie als kritische succesfactor op leerlingniveau vormgegeven kan worden: het gaat erom (alle) kinderen passief en actief zoveel mogelijk bij alle klas- en schoolactiviteiten van de leeftijdgenoten te betrekken. Daarbij gaat het niet alleen om schoolse vaardigheden maar ook om sociale relaties, emotionele vaardigheden en de mogelijkheid om zelfstandig te functioneren. De auteurs plaatsen de ondersteunende (leer)kracht in de functie van (bevordering van) participatie. Ze onderscheiden participatie van integratie: het hoeft er niet om te gaan dat leerlingen de eindtermen (hiermee) halen, maar om actief naar vormen te zoeken waarmee participatie wordt gerealiseerd. Rituelen vormen daarin een belangrijk houvast. De auteurs beschrijven een continuüm aan participatievormen (in relatie tot het curriculum). Het toekomstperspectief van de leerlingen is een belangrijk aandachtspunt bij de vormgeving, zeker in het voortgezet onderwijs (deelcertificaten, flexibele groeperingsvormen, job-coaching). Een en ander vraagt van de leraar en andere betrokkenen gerichtheid op het zien van participatiemogelijkheden en goede onderlinge samenwerking.

Ouderbetrokkenheid

Ouders moeten een doorslaggevende rol en stem hebben. Een belangrijke voorwaarde is hen goed te informeren over de details van planning, implementatie, evaluatie en structuur van de samenwerking, vooral die tussen school, buiten-instituten en andere professionals. Ouders zijn actief bij de ontwikkeling, implementatie en evaluatie van handelingsplannen. Soms kunnen ze dienen als extra handen binnen of buiten de samenwerking met andere scholen. (Meijer 2001, 2003, 2005)

Marzano noemt drie elementen: communicatie (vormen van communicatie waarin ouders kunnen antwoorden), participatie (dagelijkse betrokkenheid, bijvoorbeeld als hulp van de leraar) en invloed (governance, wat wil zeggen een stem hebben in de sleutelbeslissingen van de school). Marzano noemt ook een aantal effectieve maatregelen:

- kies de juiste communicatiemedia: direct telefonisch contact bij problemen, gebruik van internet, huisbezoek en ouders-leraren-conferenties;

- realiseer diverse manieren voor ouders om bij het dagelijks functioneren van de school betrokken te zijn: inzet van vrijwilligers voor verschillende soorten taken, goed recruteren en trainen van vrijwilligers;

- realiseer diverse mogelijkheden voor beïnvloeding: een schoolplanningsteam (samengesteld uit leraren, ouders en ondersteunende staf) dat kernbeslissingen neemt (over het curriculum, de schoolomgeving e.d); een  leerlingenondersteuningsteam (waarin ook leraren en begeleiders participeren); een ouderteam gericht op ouderbetrokkenheid.

Uit onderzoek komt naar voren dat juist het betrekken van ouders uit lagere sociaaleconomische groepen moeilijk is. Dit vraagt om een nadere verkenning van good practices van manieren waarop scholen ook deze ouders actief en als mede-eigenaar betrokken krijgen.

Coöperatief onderwijzen (teamleren)

Leraren hebben ondersteuning nodig van, en moeten kunnen samenwerken met een gevarieerde groep van collega’s in de school en professionals buiten de school. Hierbij kan gedacht worden aan co-teaching, inzet van ondersteunend personeel, gerichte inzet van speciale leraren en toegang tot regionale gespecialiseerde ondersteuning (Meijer, 2001, 2003a, 2005).

In de focusinterviews wordt aan deze dimensie een rijke, gevarieerde, invulling gegeven. Participatie is een fundamenteel kenmerk van de school als gemeenschap, dat op alle niveaus invulling krijgt: tussen leerlingen onderling, tussen ouders en school, tussen leraren onderling. Dit uitgangspunt heeft ook consequenties voor de wijze waarop besluiten worden genomen, met erkenning van de eigen perspectieven en belangen van in het bijzonder ouders en leraren.

terug...